Con rùa (Quy, La tortue);

Rùa là loài đứng đầu trong Tứ linh bao gồm: Rùa, Phượng hoàng, Rồng và Long mã.

Người ta thường vẽ hình ảnh con rùa mang trên lưng một pho sách tượng trưng cho Lạc thư và ngậm trong miệng ngọc nước (branche de corail, rong biển).

Người An nam coi rùa là biểu tượng của sự trường thọ. Con rùa đã giùm Bàn Cổ, vị thần khai thiên lập địa khai sáng thế giới. Nó có cái lựng gồ lên tượng trưng cho bầu trời, bụng phẳng tượng trưng cho mặt đất.

Sách Lễ ký có chép đi đầu trong các đoàn rước hoàng gia là một lá cờ xí bằng lụa lớn màu đen có thêu hay tô vẽ một con rắn và một con rùa bởi vì chúng có thanh âm có thể xua đuổi nguy hiểm và mang đến điều tốt.

Một cái cờ tương tự phấp phới ngay sau đó gọi là cờ xí Trấn Vũ. Trong niềm tin nguyên thủy của người Hán, các phương Bắc, Nam, Đông, Tây được trấn giữ bởi các vị thần riêng, trong đó Trấn Vũ chấn giữ phương Bắc và con rùa cùng con rắn được dùng để dâng tế Trấn Vũ.

Trấn Vũ là một vị thần trong văn hóa Trung hoa được người An nam tôn lên làm một trong bốn vị thần trấn giữ Hà Nội. Trấn Vũ là vị thần lớn chấn giữ phương Bắc kiêm quản các loài thủy tộc, vì vậy tượng thờ ở Hà Nội thấy ngài có con rùa dưới chân và con rắn quấn quanh lưỡi kiếm.

Rùa được dâng tế vào lễ tế mùa xuân. Ngoài ra, nó cũng mang tính biểu tượng: ở miền Bắc Trung quốc, những con rùa ngủ đông và thức dậy vào mùa xuân như là buổi bình minh của đời sống. Vì vậy vào thời điểm này trong năm, họ thường tặng nhau con rùa (1) (tortue au ciel - ND: có vẻ là tên một giống rùa, mình chưa tra được là giống rùa gì trong tiếng Việt cũng như tên khoa học).

Sự thờ phượng loài rùa có nguồn gốc từ Đạo giáo Trung hoa. Người Tàu đưa hình ảnh con rùa biểu trưng vào trong nhiều ngày lễ khác nhau. Họ tặng nhau những chiếc bánh làm theo hình con rùa như một sự tưởng niệm về cái tục cúng tế cổ xưa. Ở Bắc kỳ, việc này chưa từng được ghi nhận.

(1) Theo Schlegel, bởi loài rùa có ngủ đông, nên nó mang ý nghĩa của việc dừng sự sống đang có. Thêm nữa, trong cuốn Thiên văn học Trung hoa ông có ghi lại rằng chòm sao cự giải (constellation de la Tortue) có từ 18,000 năm trước và chiếm giữ một phần tư bầu trời, nó "đạt vị trí cao nhất vào thời khắc chuyển giao của mùa đông". (chép bởi Groot, cuốn Lễ hội được tổ chức hàng năm ở Emoui (Les fêtes annuellement célébrées à Emoui)). 

Nguồn: Les symboles, les emblèmes et les accessoires du cultes chez les annamites, 1891, trang 32./