Lọng (Les parasols)

Lọng được chia làm hai chủng theo màu sắc, màu vàng và màu xanh lục.

Màu vàng chỉ dùng cho nhà vua và các vị thần, màu xanh lục dành cho quan lại triều đình.

Trong đó, lọng dùng cho quan lại lại có sự phân chia khác nhau.  Quan được dùng bốn lọng có quan Kính lược (vice-roi), quan  Tổng đốc  và quan Tuần phủ, quan  Thống chế.

Quan được dùng 2 lọng có quan Án sát, quan Bố chánh, quan Đề đốc và quan cấp dưới liền kề (Chánh lang, Phó lang,...)

Quan được dùng 1 lọng là quan Tri phủ  và quan Tri huyện, quan Cái tổng, Bằng biên, Thượng biên,...Hòa thượng; Đồng quan; Đốc học;  hiệu trược các trường cấp tỉnh và cấp huyện (Huấn đạo và Giáo thơ).

Lọng được làm bằng giấy sơn đỏ, tự đóng - mở như là ô đi mưa ngày nay, cán được làm bằng tre. Phía bên trong lọng giấu một lưới những sợi chỉ màu đỏ và trắng làm chỗ treo những chùm tua rua.

Một biến thể khác của lọng vải mà người ta gọi là tán. Tán không thể đóng lại được. Nó gồm một cái đai quấn tròn và rèm vải len màu, được thêu riềm và các họa tiết mang tính biểu tượng. Những hình thêu này thường là tứ linh, với các điểm nhấn là các đầu rồng. Tán chỉ được dùng cho vua và trong thờ phượng. Trong các đám rước, người ta che cho vua hay che cho mộc chủ bằng tán. Đôi khi, cán lọng/ tán không nằm ở giữa mà ở biên, người ta gọi đó là quất vả. 

Lọng là một trong rất nhiều sản phẩm đặc biệt của Hà Nội, được phổ biến bởi sự bành chướng của phố Thợ thêu (Rue de brodeurs). Vào hồi mới xuất hiện, những người thợ rút về sau khoa cửa và tạo nên những mô hình phường hội cùng nhau sản xuất lọng.

Đối với dân thường, họ không thể chi trả cho một món đồ sa sỉ đắt đỏ và bị cấm như lọng, mà tự bằng lòng sử dụng ô hay dù. Họ đi dạo trên những con đường với một chiếc ô khi trời đẹp, và với một chiếc dù khi trời đổ bóng. Lọng cũng xuất hiện trong một điệu hát tình nhân của người An nam như sau:

Je veux acheter pour vous de beaux vêtements de soie,
Une tunique légère et transparente,
Un pantalon épais et soyeux,
Une ceinture rouge, un parapluie,
C'est ainsi que je vous aime.

Tạm dịch:

Anh muốn mua cho em một bộ áo lụa thật đẹp,
Một chiếc áo choàng thật nhẹ và trong suốt,
Một chiếc quần dày và mướt,
Một đai yếm thắm, một chiếc lọng,
Và anh cũng yêu em...

*) Bản tạm dịch này không sát với lời hát thật sự từng có do đã qua hai cầu, nên phần từ lẫn nghĩa có thể bị đổi ít nhiều. Bạn nào có lời Việt đã từng được hát ở Bắc kỳ độ đó, mình rất vui lòng nhận được bổ sung góp ý.

Nguồn: Les symboles, les emblèmes et les accessoires du cultes chez les annamiate, 1891, trang 119.